Archive for the ‘Polityka 2014’ Category

Współczesne doktryny polityczne – socjaldemokracja

Socjaldemokracja jest kierunkiem politycznym i światopoglądowym, który powstał na skutek rozłamu w dziewiętnastowiecznym ruchu robotniczym (który faktycznie był zlepkiem organizacji komunistycznych i socjalistycznych). Powodem i tłem tegoż rozłamu były strategia i metody wprowadzenia ustroju socjalistycznego. Część socjalistów i komunistów uważała, że należy w tym celu przeprowadzić zbrojną rewolucję, część zaś było zdania przeciwnego – postulaty wprowadzenia systemu socjalistycznego można wprowadzić w warunkach systemu demokratycznego, na drodze stopniowych jego reform, jednocześnie akceptując gospodarkę wolnorynkową, własność prywatną i pewne mechanizmy kapitalizmu. Za najważniejszy postulat partii i ruchów socjaldemokratycznych uznaje się równowagę pomiędzy swobodnymi mechanizmami gospodarki wolnorynkowej a interwencjonizmem ze strony organów państwa, której celem jest sprawiedliwa dla całego społeczeństwa i dla wszystkich jego członków z osobna redystrybucja dóbr. Współczesna socjaldemokracja postuluje najczęściej: ochronę praw pracowników, rozwój samorządu pracowniczego (związki zawodowe), równouprawnienie wszystkich obywateli, równe prawa dla różnorodnych mniejszości (narodowych, etnicznych, także seksualnych), państwo opiekuńcze (zapewnienie bezpłatnej edukacji, opieki zdrowotnej), interwencjonizm państwowy w gospodarce (zwłaszcza w sektorach strategicznych dla państwa) oraz aktywną politykę społeczną. Najbardziej znane spośród współczesnych partii socjaldemokratycznych są: niemiecka SPD, francuscy socjaliści i brytyjska Partia Pracy. W Polsce i w innych krajach postkomunistycznych partie socjaldemokratyczne są z reguły przetransformowanymi partiami komunistycznymi.

Współczesne doktryny polityczne – liberalizm

Liberalizm jest obecnie bodajże najbardziej rozpowszechnionym nurtem ideowym i dominującą doktryną we współczesnej, realnej polityce. Liberalizm stoi na stanowisku, że najwyższą wartością moralną i etyczną jest wolność i autonomia jednostki ludzkiej, stąd też do głównego programu liberałów zaliczają się między innymi: demokracja i całościowy światopogląd i doktryna wartości demokratycznych, nieraz absolutyzujący wolę większości, koncepcja praw człowieka i praw obywatelskich, a także praw społecznych, które przysługują jednostce ludzkiej niejako z natury, a także gospodarka wolnorynkowa, oparta na własności prywatnej, swobodzie gospodarowania i wymiany handlowej. System liberalny, zwany też zamiennie demokracją liberalną czy też demoliberalizmem jest obecnie dominującym systemem politycznym i światopoglądowym praktycznie we wszystkich krajach zachodnich. Nikt, oprócz ruchów politycznych uznawanych za skrajne (od anarchistów i części komunistów, poprzez neonazistów aż po niektórych konserwatystów), nie neguje ani systemu liberalno-demokratycznego, ani nawet założeń ideowych będących jego podstawą; są one wręcz traktowane jako swego rodzaju dogmaty, które nie podlegają żadnej dyskusji i krytyce. Istnieje bardzo wiele, nieraz skrajnie się od siebie różniących, nurtów liberalizmu, na przykład liberalizm konserwatywny i socliberalizm, libertarianizm i liberalizm klasyczny. Nurt liberalizmu ma swoje korzenie w okresie oświecenia, podczas którego stanowił wyraz buntu wobec tradycyjnego systemu politycznego, społecznego i ekonomicznego.

Współczesne doktryny polityczne – libertarianizm

Za trudną nazwą libertarianizmu kryje się w zasadzie nic innego, tylko skrajna postać liberalizmu, czasami ocierająca się właściwie o anarchizm, czasem zaś konserwatywna pod względem społeczno-obyczajowym. Najważniejsze założenia ideowe libertarianizmu to doktryna samowłasności – każda osoba ludzka jest swoim wyłącznym właścicielem, co oznacza także, że może czynić ze swoim życiem, co mu się podoba, o ile nie zagraża to wolności innych jednostek. Stąd libertarianie dopuszczają legalność posiadania, używania i obrotu narkotykami i innymi substancjami psychoaktywnymi, postulują legalność prostytucji, z reguły też aborcji czy eutanazji (konserwatywni libertarianie są przeciwko). Kolejnym jest zasada nieagresji – nikt nie ma prawa nie tylko dokonywać napaści fizycznej, ale również naruszać wolności innych jednostek. Prawo posiadania własności prywatnej oraz wolny rynek, libertarianie uznają za elementy prawa naturalnego, czyli przyrodzone każdemu człowiekowi z samej racji jego istnienia. Jakiekolwiek funkcje społeczne świadczone przez państwo czy też organy samorządowe powinny ulec likwidacji, jako działania i instytucje ograniczające wolność jednostki i naruszające naturalny ład, który ewoluuje w wyniku funkcjonowania mechanizmów wolnego rynku. Według libertarian, funkcje państwa powinny zostać ograniczone do dyplomacji, obrony narodowej (libertarianie postulują służbę zawodową lub ochotniczą obronę terytorialną i powszechny dostęp do broni) i funkcji policyjnych. Najbardziej znanymi prekursorami i klasykami libertarianizmu byli Ludwig von Mises, Friedrich von Hayek, Murray Rothbard i Jay Albert Nock.

Współczesne doktryny polityczne – chrześcijańska demokracja

Demokracja chrześcijańska często utożsamiana jest z konserwatyzmem i prawicowością, i choć przejęła i zawiera wiele ich elementów, to nie są to pojęcia tożsame. Współcześnie, chrześcijańska demokracja (chadecja – od skrótu ChD) jest orientacją ideową i polityczną typową dla krajów Europy Zachodniej (zwłaszcza Niemiec, Francji, Włoch czy Austrii) niemniej występuje także w niektórych krajach postkomunistycznych, na przykład w Polsce, na Węgrzech, na Słowacji czy też w krajach Bałtyckich. Typowe poglądy, które stanowią centrum idei chrześcijańskiej demokracji to przekonanie o tym, że chrześcijaństwo i wartości chrześcijańskie stanowią, bądź powinny stanowić podstawę, na jakiej powinno budować się zdrowe, prawidłowo funkcjonujące państwo demokratyczne. Stąd też państwo powinno chronić takie instytucje jak rodzina, naturalne wspólnoty, w tym wspólnotę narodową (bądź społeczną), kościoły i związki wyznaniowe. Państwo powinno też chronić życie człowieka od poczęcia do naturalnej śmierci, stąd sprzeciw chadeków wobec legalizacji aborcji, eutanazji, czy też depenalizacji narkotyków. Chadecja krytykuje też współczesny kapitalizm i współczesny model gospodarki rynkowej twierdząc, że prowadzi on do konsumpcjonizmu, wyzysku pracowników i poszerzenia dysproporcji społecznych. Jednakże na skutek procesów zwanych konwergencją czy też postępującego zjawiska postpolityki, partie chadeckie i konserwatywne w Europie w coraz mniejszym stopniu różnią się od partii lewicowych czy liberalnych.

Doktryny polityczne – konserwatyzm

Konserwatyzm jest nie tyle ideologią polityczną, co pewną postawą wobec świata i systemem filozoficznym, które oddziałują na sferę polityczną. Pojęcie wywodzi się z łacińskiego conservare, co oznacza zachowanie, konserwacja. Konserwatyzm najprościej zdefiniować popularnym wśród Brytyjczyków powiedzeniem, że jeżeli coś funkcjonuje, to po co to zmieniać. Idee konserwatywne skupiają się zatem na podkreślaniu pozytywnej w historii i współczesnym życiu społeczeństw roli tradycyjnych instytucji i tradycyjnych wartości moralnych, na przykład tradycyjnej religii i kościołów, rodziny, wspólnoty narodowej, tradycyjnej hierarchii społecznej, tradycyjnych autorytetów społecznych, własności prywatnej, uczciwości w życiu publicznym. Konserwatywni teoretycy i politycy stoją na gruncie przekonania, że wszystkie zmiany polityczne należy wprowadzać stopniowo i w sposób ewolucyjny, zawsze biorąc poprawkę na wartości i instytucje, które – zwłaszcza poprzez funkcjonowanie od dłuższego czasu – potwierdziły swoją pozytywną rolę w historii. Za początek konserwatyzmu uznaje się drugą połowę i koniec wieku XVIII, kiedy to miało miejsce oświecenie i rewolucja francuska, które – nieraz w sposób brutalny, jak we Francji – dokonały próby zburzenia i zniszczenia tradycyjnego porządku politycznego, społecznego oraz ideowego. Wyróżnia się trzy zasadnicze nurty w konserwatyzmie: konserwatyzm ewolucyjny (typowy dla większości ruchów i partii prawicowych w krajach Zachodu), konserwatyzm integralny (dążący do przywrócenia starych form rządów, na przykład monarchii) i neokonserwatyzm, typowy raczej dla Stanów Zjednoczonych.

Doktryny polityczne – nacjonalizm

Wbrew obiegowym mitom, z reguły przeciwnych nacjonalizmowi, nie jest spójnym i monolitycznym systemem ideowym ani politycznym. Trudno przyporządkować go także jednoznacznie do lewicy czy prawicy, mimo, że powszechnie utożsamiany jest z tak zwaną skrajną prawicą. Wyróżniamy bardzo wiele jego rodzajów, w zależności od krajów i kontekstu historycznego i politycznego, w którym dany nacjonalizm ewoluował: na przykład przedwojenną, wojenną, emigracyjną narodową demokrację, narodowy radykalizm, narodowy socjalizm (nazizm), narodowy rewolucjonizm, narodowy bolszewizm, nacjonalizm katolicki, nacjonalistyczny monarchizm, terceryzm, a nawet narodowy anarchizm. Część politologów uważa, że postawy nacjonalistyczne motywują też działania elit większości krajów demokracji liberalnej, mimo ich twierdzeń, że tego nie czynią. W zależności od kraju – nacjonalizm polski (narodowa demokracja i narodowy radykalizm), niemiecki (narodowy socjalizm, narodowy rewolucjonizm), ukraiński nacjonalizm odwołujący się do OUN i UPA i tak dalej. Jedyną wspólną cechą nacjonalizmu jest przekonanie, że naród jest wartością nadrzędną, czasem czymś w rodzaju wartości najwyższej i absolutnej oraz, że własny naród jest narodem lepszym i wyższym niż pozostałe narody. Praktycznie wszyscy nacjonaliści, bez względu na podziały, wyznają zasadę egoizmu narodowego, który rozumiany jest jako rozwinięcie egoistycznych postaw przejawianych przez jednostki ludzkie. W Polsce ruchem nacjonalizm rozwinął się pod koniec XIX wieku, jego twórcą był Roman Dmowski. Nacjonalizm w Polsce był popularny w okresie II RP, w czasie II wojny i komunizmu – zwalczany był przez okupanta niemieckiego i komunistów. Ostatnio coraz więcej zwolenników zdobywa Ruch Narodowy.

Współczesne doktryny polityczne – faszyzm

We współczesnym dyskursie politycznym i politologicznym często dokonuje się utożsamiania niemieckiego narodowego socjalizmu i faszyzmu. Często także, epitetem tym ruchy lewicowe określają swoich politycznych oponentów, co zapożyczone zostało jeszcze z komunistycznej propagandy z czasów hiszpańskiej wojny domowej, II wojny światowej i epoki powojennej (głównie z propagandy komunistycznej w ZSRS i krajach tzw. demokracji ludowej). Tymczasem jednak, pomimo pewnej zbieżności symboliki czy sojuszu polityczno-wojskowego zawartego pomiędzy Hitlerem a przywódcą faszystowskich Włoch, Benito Mussolinim, nie można postawić znaku równości pomiędzy narodowym socjalizmem i faszyzmem. Ideologia, a później system faszystowski głosiły co prawda skrajny nacjonalizm, skrajny militaryzm i ekspansjonizm, jednak faszyzm z reguły pozbawiony był obłąkańczych elementów rasistowskich i antyżydowskich (Mussolini wspierał nawet żydowskie organizacje niepodległościowe). Faszyści pozycjonowali się także jako trzecia pozycja pomiędzy bolszewicką, sowiecką gospodarką a gospodarką wolnorynkową. O ile niemieccy narodowi socjaliści odrzucali tradycyjne wartości chrześcijańskie na rzecz germańskiego neopogaństwa, o tyle faszyści, przed przejęciem władzy antyklerykalni, nie występowali przeciwko religii. Jednakże podobnie, jak narodowy socjalizm, faszyzm wyrósł z radykalnego socjalizmu początku XX wieku. Charakterystyczną cechą faszyzmu była absolutyzacja roli państwa w każdym aspekcie życia zbiorowego i jednostkowego, jednak nie osiągnęło tak totalnej roli jak w komunizmie czy nazizmie.

Współczesne doktryny polityczne – neonazizm

Chociaż III Rzesza została pokonana, jej przywódcy osądzeni przez trybunał w Norymberdze i w większości skazani za swoje zbrodnie na karę śmierci, choć ideologia narodowego socjalizmu została potępiona i cały okres powojenny światu zachodniemu przyświecała myśl niedopuszczenia do jej odrodzenia, co jakiś czas słyszy się w mediach o ekscesach dokonywanych przez ludzi odwołujących się do Adolfa Hitlera czy dziedzictwa III Rzeszy. Na szczęście media (zwłaszcza głównego nurtu) przesadzają nieco w straszeniu faszyzmem (który był także zupełnie innym systemem politycznym niż niemiecki nazizm) – odwoływanie się do hitleryzmu i III Rzeszy jest w większości cywilizowanych krajów zabronione i potępiane przez większość społeczeństw. I chociaż nie jest to zjawisko ani masowe, ani zagrażające współczesnym państwom w skali masowej, warto się jemu przyjrzeć. Pierwszą rzeczą, która odróżnia neonazistów od ich ideowych przodków jest pewien uniwersalizm oraz globalizacja zjawiska. Organizacje i ruchy neonazistowskie działają praktycznie we wszystkich krajach świata, tworzą także międzynarodówki, na przykład Kościół Twórcy, Stormfront czy terrorystyczny Combat 18. Chociaż stałym elementem nazizmu i neonazizmu jest rasizm, organizacje neonazistowskie funkcjonują w krajach poza kulturą niemiecką, np. w Rosji, Wielkiej Brytanii czy na Ukrainie, a nawet… w Izraelu i w krajach arabskich (gdzie do Hitlera i III Reszy odwołuje się na przykład Bractwo Muzułmańskie czy Hamas)! Kolejną kwestią wartą odnotowania jest błędne określanie nazizmu i neonazizmu jako skrajnej prawicy – już sam Adolf Hitler nie ukrywał inspiracji Marksem, Engelsem, Leninem, a nawet Stalinem, ci zaś nie kryli się z obrzydliwym nieraz rasizmem.

Doktryny polityczne – narodowy socjalizm

Nie trzeba chyba przypominać nikomu, że była to – obok komunizmu – najbardziej zbrodnicza ideologia w dziejach ludzkości. Komunizm i narodowy socjalizm miały też o wiele więcej cech wspólnych, niż tylko zbrodniczą i totalitarną istotę. Narodowy socjalizm był niemiecką (przez cały okres istnienia związaną z osobą Adolfa Hitlera), skrajną formą szowinizmu narodowego i rasizmu, połączeniem idei nacjonalizmu i ekspansjonizmu niemieckiego, pseudonaukowych teorii rasistowskich powstałych głównie w drugiej połowie XIX wieku (autorstwa Henri de Gobineau, Houstona Chamberlaina i… Karola Marksa i Fryderyka Engelsa) oraz socjalistycznych i etatystycznych poglądów na gospodarkę. Narodowy socjalizm głosił wyższość rasy aryjskiej (ze wskazaniem narodów germańskich) nad ludami uznawanymi za gorsze: Żydami, Słowianami, Cyganami czy Murzynami. Rasa aryjska była w ideologii narodowosocjalistycznej predestynowana do rządzenia Europą, natomiast rasy uznane za gorsze miały być albo całkowicie wytępione, albo zamienione w masy niewolników mające pracować na korzyść Rzeszy Niemieckiej. To właśnie obłędna ideologia nazistowska przyczyniła się do wybuchu II wojny światowej i zagłady milionów Żydów, Polaków, Cyganów i przedstawicieli innych narodów Europy. Hitlerowski obłęd został jednak – także na skutek błędów taktycznych Fuehrera – zgnieciony przez antyniemiecką koalicję. Jednak dla wielu narodów oznaczało to jedynie zamianę okupacji z niemieckiej, hitlerowskiej na okupację komunistyczną, sowiecką.

Doktryny polityczne – komunizm/bolszewizm

Komunizm, określany także wymiennie jako bolszewizm to najbardziej zbrodniczy totalitaryzm, jaki miał miejsce w dotychczasowej historii ludzkości. Ilość ofiar reżimów komunistycznych oraz komunistycznych partyzantek i organizacji terrorystycznych wielokrotnie przekracza liczbę wymordowanych przez niemiecki nazizm. Historycy są zdania, że ilość ofiar reżimu Stalina w Związku Sowieckim idzie w miliony, z kolei Mao TseTung – pierwszy przywódca komunistycznych Chin mógł wymordować nawet sto milionów ludzi. Szczególnie obfitujący w odrażające zbrodnie, nawet na tle pozostałych komunistów, był okres dyktatury Pol Pota i Czerwonych Khmerów w Kambodży. Kraj zamieniono wówczas w gigantyczny kompleks obozów zagłady, w których unicestwieniu uległo 2/3 narodu kambodżańskiego. Równie przerażające wieści przynoszą uchodźcy albo dziennikarze z Korei Północnej, rządzonej przez trzeciego już dyktatora z czerwonej dynastii Kimów. Oficjalnie komunizm dąży do stworzenia społeczeństwa bezklasowego, uspołecznienia (czyli upaństwowienia) i kolektywizacji własności, likwidacji własności produkcji, likwidacji tradycyjnych instytucji społecznych oraz likwidacji religii. W praktyce jednak, ideologia komunistyczna jest teorią, jak sprawować władzę w sposób totalitarny, co potwierdziło się w czasie trwania Związku Sowieckiego i komunistycznych reżimów w krajach satelickich oraz komunistycznych Chin. Część historyków i politologów twierdzi, że komunizm nie skończył się wraz z tzw. transformacją ustrojową w latach 1989 – 1991, czego dowodem są nie tylko relikty w rodzaju Kuby czy KRL-D, ale i polityka Rosji czy Chin.