Konstytucja Federalnej Republiki Niemiec

Obowiązująca obecnie konstytucja Federalnej Republiki Niemiec została sformułowana w kilka lat po zakończeniu II wojny światowej: ogłoszono ją 23 maja 1949 roku. Liczy sobie 12 rozdziałów, w których zawartych jest w sumie 146 artykułów. Niemiecka ustawa zasadnicza została skonstruowana w oparciu o cztery istotne zasady. Pierwsza z nich gwarantuje federacyjność państwa, podkreślając że landy wchodzące w skład Niemiec posiadają autonomię (choć ograniczoną). Druga reguła podkreśla demokratyczny charakter całego państwa: ciężar podejmowania politycznych decyzji składa się na barki wyborców, którzy jako jedyni mają wpływ na mianowanie osób piastujących ważne funkcje polityczne. Duży akcent jest położony także na poszanowanie godności i praw obywateli (to głównie ich ochronie służy cała władza sądownicza). Według trzeciej zasady konstytucyjnej, Niemcy są ponadto państwem socjalnym, zapewniającym szczególną opiekę wszystkim potrzebującym, zwłaszcza obywatelom pozostającym w ciężkiej sytuacji materialnej. Ostatnia zasada, stojąca na straży ścisłego podziału władz i niedopuszczająca do jakichkolwiek nagłych zmian w politycznych strukturach, ma zabezpieczać przyszłość państwa przed dokonaniem zamachu stanu, który mógłby zmienić istniejący w Niemczech system rządów. Konstytucja ta jak dotąd doczekała się 42 nowelizacji.

Niemcy – państwo federacyjne w centrum Europy

Oficjalna nazwa państwa niemieckiego to Federalna Republika Niemiec. Dzisiejszy kształt administracyjno-polityczny tego kraju jest skutkiem jego historycznego rozwoju. Już w czasach średniowiecznych obszar tego państwa był silnie rozczłonkowany. Dawne księstwa wchodzące w jego skład, dzisiaj w liczbie szesnastu krajów, zachowały względem siebie odrębność, ale tworzą jeden organizm państwowy, na zasadzie federacyjnego połączenia. Zaliczają się do nich kolejno (według liczby mieszkańców): Badenia (Wirtembergia), Bawaria, Dolna Saksonia, Nadrenia i Północna-Westfalia, Hesja, Berlin, Brandenburgia, Nadrenia, Saksonia, Saksonia-Anhalt, Szlezwik-Holsztyn, Turyngia, Brema, Hamburg, Meklemburgia (Pomorze Przednie), Saara Każdy z nich posiada własny rząd i odpowiedni parlament (landstag), natomiast wszystkie niemieckie landy podlegają postanowieniom organów władzy centralnej. Ciałem ustawodawczym jest dwuizbowy parlament, w skład którego wchodzą Izba Związku (Bundestag; zasiadają w niej wskazani przez wyborców posłowie) i Rada Związkowa (Bundesrat; składają się na nią przedstawiciele rządów wszystkich poszczególnych landów). Rola ustawodawcza jest przypisana do izby niższej, wyższa ogranicza swoją działalność do funkcji kontrolnych. Władza wykonawcza w Niemczech jest podzielona między kanclerza a prezydenta.

Julia Gillard – pierwsza kobieta na stanowisku premiera Australii

Julia EileenGillard, pierwsza kobieta, która w historii Australii objęła urząd premiera, urodziła się na terenie Wielkiej Brytanii – jej rodzina wyemigrowała na antypody pięć lat później. Gillard zaangażowała się w działalność polityczną już podczas studiów prawniczych w Melbourne: działała w ramach Australijskiego Związku Studentów. Od 1987 roku zajmowała stanowisko radcy prawnego; od początku jej główną specjalizacją było prawo pracy. Jako członkini Australijskiej Partii Pracy brała udział w akcjach opowiadających się między innymi za zwiększeniem udziału kobiet w życiu politycznym kraju, a także wyrażaniu sprzeciwu dla przeznaczania coraz mniejszych środków finansowych na potrzeby edukacji. Kariera parlamentarna Gillard rozpoczęła się w 1998 roku. Jako członkini opozycji i jednocześnie gabinetu cieni w latach 2001-2007, zajmowała się kwestiami społecznymi, zwłaszcza tymi związanymi z imigrantami i rdzennymi mieszkańcami Australii. Po zwycięstwie Australijskiej Partii Pracy w wyborach z 2007 roku, Julia Gillard została wicepremierem (opiekowała się aż trzema ministerstwami). W czasie nieobecności właściwego szefa rządu (brał udział w obradach ONZ) przejęła pełnienie jego obowiązków. W 2010 roku została wybrana na nowego lidera partii i wskutek tego objęła oficjalnie stanowisko premiera.

Na czym polega polityczna specyfika Australii?

Australia jest jedynym państwem na świecie, którego terytorium zajmuje obszar całej wyspy, na jakiej się znajduje (a nawet kontynentu). Nie posiada lądowych granic z żadnym innym krajem, a poza tym znajduje się w znacznej odległości od swoich kolonizatorów. Dzisiejszy profil polityczny Australii zależy właśnie od przeszłości tego kraju – jako jedna z największych byłych brytyjskich kolonii, uznaje formalne zwierzchnictwo Wielkiej Brytanii, z którą wciąż jest połączona unią personalną. Oficjalna nazwa sześciu połączonych federacyjnie obszarów kolonialnych to Związek Australijski. Nazwę i praktyczne konsekwencje takiego zjednoczenia (zapisane w obowiązującej od tamtego czasu konstytucji) określono w 1901 roku, po długoletnich dyskusjach i negocjacjach. Ustrój polityczny tego kraju łączy w sobie cechy modelu westminsterskiego (czyli zapożyczonego od Brytyjczyków) i jest ponadto bogaty w elementy obecne w systemie funkcjonującym w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. W 1999 roku odbyło się referendum, w którym mieszkańcy Australii zostali poproszeni o wyrażenie opinii, czy Australia powinna utrzymać status monarchii konstytucyjnej, czy też przekształcić się w republikę. Jak się okazało, Australię zamieszkują w większości monarchiści, przywiązani do tradycyjnego porządku politycznego.

Kto sprawuje władzę w Kanadzie?

Ustrój polityczny Kanady jest kwestią złożoną: jest to jednocześnie monarchia konstytucyjna i demokracja parlamentarna. Państwo uznaje za najwyższego zwierzchnika następcę brytyjskiego tronu, przez co oddaje szacunek dla wielowiekowej zależności od Wielkiej Brytanii, która niegdyś uczyniła terytoria w Ameryce Północnej jedną ze swoich największych kolonii. Kanadyjska konstytucja pochodzi jeszcze z XIX wieku, obejmuje oczywiście przede wszystkim pisemne akty prawne, ale równie ważne jest przestrzeganie zachowanych w tradycji zwyczajów. Prawa obywateli Kanady są im zagwarantowane przez Kanadyjską Kartę Praw i Swobód i – co charakterystyczne – żaden przedstawiciel władzy nie może ich nikomu odebrać. Wśród centralnych władz Kanady należy wymienić ciało ustawodawcze, czyli dwuizbowy parlament (czyli wybieralna Izba Gmin i mianowany Senat), w skład którego wchodzi też monarcha Wielkiej Brytanii. Urzędy władzy wykonawczej to stanowiska: generalnego gubernatora Kanady (oficjalny przedstawiciel brytyjskiego władcy), premiera (przywódca tej partii politycznej, która w wyniku wyborów uzyskała przewagę w składzie niższej izby parlamentu). Prezes rządu i cały jego gabinet mają obowiązek złożenia przysięgi przed Królewską Radą Kanady. Po dopełnieniu tego ślubowania, otrzymują tytuły Ministrów Korony.

Urzędy charakterystyczne dla szwedzkiego parlamentu

Specyfika szwedzkiego parlamentu polega między innymi na tym, że funkcjonują wewnątrz niego stanowiska, których nie spotyka się w parlamentach innych krajów. Należy do nich na przykład funkcja varamena – jest to nie kto inny, jak zastępca posła. Istnienie tego stanowiska sprawia, że nieobecność lub czasowa niemożność pełnienia obowiązków przez danych posłów nie wpływa ujemnie na proces prac parlamentu. Z kolei talman to osoba, która stoi na czele całego organu ustawodawczego. Jest ponadpartyjnym i bezstronnym organizatorem prac parlamentu, czuwa nad przebiegiem obrad. Przede wszystkim zaś w jego mocy leży wyznaczanie premiera i powierzanie mu misji sformowania rządu. Talman, wraz ze swoimi współpracownikami oraz szefem kancelarii parlamentarnej tworzą Radę Przewodniczących. Pozostałe charakterystyczne stanowiska to funkcje czterech ombudsmanów – są to osoby, powołane do czuwania nad pracami rządu, a dokładnie nad zgodnością jego poczynań z tym, co wcześniej określiły uchwalone ustawy. Kontroli tych urzędników podlegają przede wszystkim kwestie sądownictwa, wojskowości, czy też ochrony konsumentów. Parlament powołuje też Doradczą Radę do spraw Zagranicznych, w skład której wchodzi dziewięciu deputowanych, talman i król. Oczywiście, posłowie sprawujący te parlamentarne stanowiska są wybierani spośród ugrupowań posiadających większą liczbę przedstawicieli.

Szwedzki parlament i jego kompetencje

Szwedzkim organem ustawodawczym jest jednoizbowy parlament, określany w tamtejszym języku nazwą Riksdag. Jego historia sięga aż początków XV wieku, kiedy to w miejscowości Arboga miało miejsce pierwsze, nieformalne zgromadzenie przedstawicieli stanów całego ówczesnego szwedzkiego społeczeństwa. Oficjalne wprowadzenie reprezentantów mieszkańców kraju do parlamentu nastąpiło w 1527 roku i zostało dokonane za przez króla Gustawa I Wazę. Obecnie w skład Riksdagu wchodzi 349 posłów, wybieranych co cztery lata w powszechnych, bezpośrednich, tajnych i równych wyborach. Do kompetencji parlamentu należy nie tylko ustanawianie prawa, ale też kontrola egzekwowania go przez inne organy państwa. Dodatkową funkcją Riksdagu jest możliwość modyfikowania zapisów w szwedzkiej konstytucji. Sytuacja panująca w Szwecji określana jest bowiem mianem dualizmu konstytucyjnego – oznacza to, że interpretowanie treści ustawy zasadniczej jest w ogromnym stopniu dowolne: zdarza się nawet, że poszczególne ustawy są uchwalane wbrew temu, co głosi konstytucja. Jedynym organem, który zajmuje się rozstrzyganiem spornych kwestii, a także interpretowaniem prawa określonego w konstytucji, jest właśnie Riksdag. Można zatem powiedzieć, że szwedzki parlament jest realnym źródłem szwedzkiego prawa, a tamtejsza konstytucja jest dla niego jedynie zbiorem wskazówek.

Specyfika ustroju Szwecji

Szwecja jest jednym z tych państw, które utrzymały do dnia dzisiejszego ustrój monarchii konstytucyjnej. Decydująca o aktualnym politycznym kształcie państwa i formie rządów ustawa zasadnicza obowiązuje od początku roku 1975, a prace nad nią trwały ponad dwadzieścia lat. Przedmiotem sporów i dyskusji było właśnie pogodzenie tradycji, reprezentowanej przez monarchię, z wyzwaniami, jakie niesie ze sobą nowoczesność. Szwedzka konstytucja składa się z kilku równie ważnych aktów prawnych, dotyczących zasad sukcesji tronu oraz praw obywatelskich (zwłaszcza wolności słowa). Rola króla w całym ustroju została zminimalizowana, dając przewagę innym organom władzy (zwłaszcza parlamentowi). Szwedzki monarcha zachował przede wszystkim funkcje honorowe i reprezentacyjne: jako formalna głowa państwa spotyka się z przedstawicielami innych krajów, jest także głową kościoła ewangelicko-augsburskiego. Laureaci Nagrody Nobla otrzymują ją właśnie z rąk szwedzkiego króla, co wzmacnia prestiż tego wyróżnienia. Wobec krajowego parlamentu, monarcha jest organem doradczym, do niego także należy uroczyste otwieranie prac parlamentarzystów. Obecnie na tronie szwedzkim zasiada Karol XVI Gustaw, reprezentujący dynastię Bernadotte (zapoczątkowaną przez Karola XIV, który był z pochodzenia Francuzem). Następczynią króla jest jego córka, księżniczka Wiktoria.

Jak krystalizują się poglądy polityczne wyborców?

Określone poglądy polityczne ma każdy, kto choć w minimalnym stopniu obserwuje życie publiczne, a ponadto także ten, kto w codziennym życiu styka się z konsekwencjami prowadzonej przez rząd i parlament wewnętrznej polityki państwa. Jedni są bardziej przenikliwi w swoich ocenach i śledzą życie polityczne z większą uwagą – takie osoby są często skłonne podejmować żywiołowe dyskusje na ten temat i bronić swojego zdania. Kiedy przychodzi czas jakichkolwiek wyborów (samorządowych, parlamentarnych, prezydenckich), zaangażowani w tę tematykę obywatele nie mają żadnych dylematów, kiedy są proszeni, by oddać swój głos. Istnieje jednak także inna grupa potencjalnych wyborców – są to osoby, które nie orientują się w propozycjach partii politycznych lub obserwują je wszystkie ze sceptycyzmem – zwłaszcza w okresie kampanii wyborczych, kiedy listy deklaracji są długie i pełne obietnic. Właśnie na takich wyborców chcą najbardziej wpłynąć politycy podczas przedwyborczej gorączki. Spoty reklamowe, hasła na miejskich billboardach i wiece mają służyć zdobywaniu nowych sprzymierzeńców wśród elektoratu; kampanie wykorzystują też często jawne deklaracje polityczne osób znanych ze świata kultury. Zawsze jednak wśród wyborców znajdą się ci, którzy potraktują głosowanie z nonszalancją i zagłosują na przykład na najbardziej przystojnego polityka.

Frekwencja wyborcza – dlaczego jest ważna?

Obowiązek brania udziału w wyborach władz jest obowiązkiem każdego obywatela, żyjącego w państwie demokratycznym. U podstaw ustroju demokratycznego leży bowiem przede wszystkim idea, by każdy mieszkaniec danego państwa miał możliwość zaprezentowania swojego stanowiska i wskazania najodpowiedniejszej (jego zdaniem) osoby na dane stanowisko. Frekwencja wyborcza, ujawniania po podliczeniu głosów oddanych w konkretnych wyborach, sugeruje jednak, że nie każdy obywatel korzysta z tego przywileju. W czasach trzeciej Rzeczypospolitej wskaźnik ten utrzymuje się zazwyczaj na poziomie około 50% – z czego akurat wybory prezydenckie odznaczają się najwyższym zainteresowaniem wyborców. Rezygnowanie z możliwości i prawa wzięcia udziału w głosowaniu nie jest jednak wcale, jak się może powszechnie wydawać, tylko osobistą sprawą konkretnego wyborcy. Konsekwencją niewypełnienia tego obowiązku jest niepełny obraz obywatelskiego poglądu na to, jak powinien wyglądać skład polityczny parlamentu, rządu, itd. Osoby wstrzymujące się od głosowania muszą mieć na uwadze to, że jeżeli nie wyrażą swojego zdania poprzez udział w wyborach, mogą ułatwić dostęp do władzy tym ugrupowaniom, z których poglądami niekoniecznie się zgadzają. Niska frekwencja może świadczyć też o tym, że partie polityczne nie proponują takich programów i rozwiązań, jakie satysfakcjonują wyborców.